Een bijzondere garage.
Onder verzamelaars van houten speelgoed is de merknaam Nooitgedagt zeer bekend. In het Friese stadje IJlst werden tussen het midden van de jaren 30 van de vorige eeuw en 1975 tienduizenden stuks houten speelgoed vervaardigd, waaronder talloze typen automodellen. Voor een uitgebreidere kennismaking met deze trots van Friesland verwijs ik graag naar het door Ellen-Wien Augustijn-Beckers geschreven standaardwerk Made in Holland, Nederlands Fabrikaat Speelgoed 1932–1970 en naar haar bijdrage aan dit boek.
In dit artikeltje wordt kort stilgestaan bij de bijzondere vondst die Henk Stallmann (zie elders in dit boek) deed. Henk is een fervente verzamelaar van houten speelgoed en heeft een flink aantal door Nooitgedagt vervaardigde houten automodellen in zijn collectie. Tijdens een bezoek vroeg hij mij of ik ooit, tijdens het onderzoek dat we deden naar speelgoedgarages, een exemplaar van Nooitgedagt tegen waren gekomen. Ik kon in alle eerlijkheid zeggen dat dit nooit het geval was geweest, maar in de periode daarna deed ik toch extra navraag. Het leidde tot niets, er was geen verzamelaar die er ooit een had gezien en het leek er sterk op dat de fabriek uit IJlst zich nooit aan zo’n product had gewaagd totdat…
Totdat Henk mij mailde: Goedemorgen Dirk, het is me gelukt om de Nooitgedagt garage te kopen zodra hij binnen is stuur ik je de foto’s ik hoop dat het er nog bij kan, gr Henk
Het onmogelijke was gebeurd: Henk had via Marktplaats een exemplaar opgespoord en niet zomaar een exemplaar. Uit een reconstructie van de herkomst van het model bleek het volgende:
Bij de fabriek van Nooitgedagt was in begin 1940 de uit Hitler-Duitsland gevluchte Joodse J. van Wesel als vertegenwoordiger in dienst gekomen. Van Wesel had voor zijn vlucht ervaring als vertegenwoordiger in speelgoed in Duitsland opgedaan en was dus goed bekend met deze branche. Naast zijn taken als vertegenwoordiger, was hij ook actief als een succesvolle ontwerper van speelgoed. Hij is waarschijnlijk de man geweest die de garage heeft ontworpen.
Toen op basis van het ontwerp een prototype werd gebouwd, bleek dat de constructie van de garagedeur niet veilig genoeg was. Kleine kindervingertjes konden mogelijk bekneld raken. Het was aanleiding om het prototype opzij te zetten totdat er een betere oplossing werd bedacht. Aan die oplossing heeft J. van Wesel niet meer kunnen werken. Hij zou net als vele andere Joodse inwoners van IJlst door de bezetter en zijn trawanten worden vermoord.
Het prototype verdween naar het magazijn waar het onopgemerkt bleef totdat de eigenaar van Nooitgedagt het prototype oppakte toen hij in 1941 gehaast naar een cadeau zocht voor een zakenrelatie. De zakenrelatie was er blij mee en gaf de garage aan zijn jarige zoon Peter. De rest is letterlijk geschiedenis. Peter en zijn broers speelden jarenlang met het onverwoestbare prototype en uiteindelijk werd de garage op Marktplaats gezet.
Dirk Tang
