Gebr. Bakker

De geschiedenis van de Gebroeders Bakker uit IJlst

Van een kleine mast-, blok- en pompmakerij tot een bekend Fries familiebedrijf in windwatermolens en techniek

De geschiedenis van de Gebroeders Bakker is nauw verbonden met de industriële ontwikkeling van IJlst. Wat ooit begon als een ambachtelijk bedrijf van twee broers, groeide uit tot een onderneming met landelijke bekendheid. Een bedrijf dat zich ontwikkelde met de tijd, maar tegelijkertijd zijn Friese familiegeschiedenis en technische vakmanschap wist te behouden.

De oorsprong van het bedrijf ligt aan het begin van de twintigste eeuw, toen de broers Tjerk en Gooitsen Bakker in IJlst hun eerste stappen zetten in de wereld van techniek en machinebouw.

Het begin: vakmanschap aan de Zevenpelsen

Rond 1910 was IJlst een levendig stadje waar scheepvaart, houtbewerking en ambachtelijke nijverheid een belangrijke rol speelden. Het water was niet alleen belangrijk voor het vervoer van goederen, maar ook voor de plaatselijke bedrijvigheid.

De Gebroeders Bakker begonnen als mast-, blok- en pompmakerij aan de Zevenpelsen in IJlst. In het bedrijf werden onder meer onderdelen voor schepen en pompen vervaardigd. De aandrijving van de machines gebeurde met behulp van een windmotor.

De broers achter deze onderneming waren Tjerk Bakker (geboren in 1869) en Gooitsen Bakker (geboren in 1873). Zij hadden belangstelling voor techniek en zagen mogelijkheden om hun ambachtelijke werkzaamheden verder te ontwikkelen.

Een belangrijke rol in het ontstaan van hun latere specialisatie speelde hun halfbroer Jouke Zeldenrust, die naar Amerika was geëmigreerd. Via hem kwamen de broers in aanraking met de Amerikaanse windmotoren. Dit zou de toekomst van hun onderneming ingrijpend veranderen.

De ontdekking van de Amerikaanse windmotor

In 1911 importeerden de Gebroeders Bakker een windmotor uit Amerika. Deze zogenaamde windwatermolen, ook wel roosmolen genoemd, bleek echter niet direct geschikt voor de Nederlandse omstandigheden en de bemaling van polders.

Waar anderen wellicht zouden zijn gestopt, zagen de broers juist een technische uitdaging. Ze gingen met de machines aan de slag, pasten de constructie aan en ontwikkelden uiteindelijk een eigen model dat beter geschikt was voor de Nederlandse polderbemaling.

De eerste Amerikaanse exemplaren vormden daarmee de basis voor een eigen Friese uitvinding en een bijzondere specialisatie.

De onderneming groeide en de productie van windmotoren werd steeds belangrijker. Het bedrijf ontwikkelde het type Record nummer 14, een windwatermolen die jarenlang op talrijke plaatsen in Nederland dienst zou doen.

Op 6 april 1914 werd de firma Bakker officieel als vennootschap opgericht. De onderneming richtte zich vanaf dat moment volledig op de productie van metalen windmolens voor polderbemaling.

De molens van de Gebroeders Bakker vonden hun weg door heel Friesland en ver daarbuiten. Uiteindelijk werden er meer dan duizend geproduceerd. Daarmee leverden de broers een belangrijke bijdrage aan de waterbeheersing in het Nederlandse landschap.

Een eigen fabriek en een bijzondere windmotor

In de beginjaren bleef de onderneming nauw verbonden met IJlst. In 1911 kochten de broers een perceel aan De Vaart, waar zij een lange werkplaatsloods, de oude Croles scheepswerf overnamen.

Het bedrijf groeide en de productie vroeg steeds meer van de machines en de werkplaats. In 1916 werd achter de loods een grote windmolen gebouwd, met een toren van maar liefst achttien meter hoog.

Deze molen was niet alleen bedoeld voor de bemaling van water. Hij kon ook worden ingezet om de machines in de werkplaats, waaronder draaibanken en zaagmachines, aan te drijven.

Het was een prachtig voorbeeld van de technische visie van de familie Bakker: de energie van de wind gebruiken om het eigen productieproces mogelijk te maken.

De geschiedenis van het bedrijf is daarmee ook een stukje industriële geschiedenis van IJlst.

Van windmolens naar de watersport

Na de Tweede Wereldoorlog veranderde de markt. De traditionele windmotoren kregen steeds meer concurrentie van elektrische gemalen. De vraag naar nieuwe windmolens nam daardoor geleidelijk af.

De familie Bakker wist echter opnieuw een andere richting te vinden.

In de jaren zestig en zeventig kwam de watersport sterk in opkomst. IJlst had met zijn ligging aan doorgaand vaarwater een uitstekende uitgangspositie. Steeds meer pleziervaartuigen kwamen in de regio en daarmee ontstond behoefte aan technische dienstverlening.

De werkzaamheden werden uitgebreid met:

  • Het plaatsen en repareren van scheepsschroeven.
  • Het monteren van schroefassen en keerkoppelingen.
  • Het inbouwen van scheepsmotoren.
  • Het leveren van scheepsbenodigdheden.

De kennis van metaalbewerking en machinebouw die de familie in tientallen jaren had opgebouwd, kwam hierbij uitstekend van pas. Het bedrijf veranderde daarmee geleidelijk van een windmotorenfabriek in een gespecialiseerd technisch bedrijf voor de scheepvaart.

1983: een nieuwe generatie neemt het over

Op 1 januari 1983 brak een nieuw hoofdstuk aan. Sibbele Bakker nam het bedrijf over en de naam Gebroeders Bakker BV veranderde in Technisch Bedrijf Bakker IJlst.

Onder zijn leiding werd de watersporttechniek steeds belangrijker. Naast de verkoop en reparatie van scheepsschroeven werd een watersportwinkel opgebouwd.

Ook werden automotoren omgebouwd tot scheepsmotoren en vervolgens in boten ingebouwd. Het bedrijf bleef daarnaast trouw aan zijn technische roots en de productie van windwatermolens.

Zo bleef de naam Bakker verbonden met de oorspronkelijke specialisatie, terwijl het bedrijf zich tegelijkertijd aanpaste aan de veranderende markt.

De verhuizing naar Sneek in 2026: een nieuw hoofdstuk

De geschiedenis van de Gebroeders Bakker begon in IJlst, maar de naam van het bedrijf is tegenwoordig ook nauw verbonden met Sneek waar het vroegere Jetten Jachtbouw werd aangekocht.

De huidige bedrijfsvermelding van Technisch Bedrijf Bakker IJlst noemt als adres:

Hendrik Bulthuisweg 23-25 in Sneek.

Daar beschikt het bedrijf over ruimte voor de technische werkzaamheden en de verdere dienstverlening aan de watersport. De activiteiten zijn inmiddels veel breder dan de oorspronkelijke productie van windmotoren.

Het bedrijf houdt zich onder andere bezig met scheepsmotoren, voortstuwingssystemen, elektrische installaties, schroeftechniek en de levering van onderdelen.

De verhuizing naar Sneek vormt daarmee een nieuwe stap in de ontwikkeling van het familiebedrijf. De oorspronkelijke naam Bakker IJlst verwijst nog altijd naar de plaats waar het allemaal begon.

Vijf generaties Bakker: een familiebedrijf blijft bestaan

Wat de geschiedenis van de Gebroeders Bakker bijzonder maakt, is dat het bedrijf al meer dan een eeuw in handen van de familie is gebleven.

Inmiddels staat de vijfde generatie aan het roer. De broers Tjerk en Age Bakker zijn opgegroeid binnen het bedrijf en kennen de verschillende facetten van de techniek en de watersport.

De kennis en ervaring die ruim honderd jaar geleden door Tjerk en Gooitzen Bakker werden opgebouwd, vormen nog altijd een belangrijk onderdeel van de onderneming.

Van de eerste mast-, blok- en pompmakerij in IJlst tot een modern technisch bedrijf voor de watersport: de familie heeft steeds opnieuw kansen gezien en benut.

Een stukje Friese bedrijfsgeschiedenis

De geschiedenis van de Gebroeders Bakker is meer dan alleen het verhaal van een onderneming. Het is ook het verhaal van ondernemerschap, technisch inzicht en het vermogen om met de tijd mee te veranderen.

De broers Tjerk en Gooitzen Bakker begonnen ooit met het maken van onderdelen voor schepen en pompen. Door hun belangstelling voor Amerikaanse techniek ontdekten zij de mogelijkheden van windmotoren. Hun eigen ontwikkeling van de Record-windwatermolen maakte de naam Bakker bekend tot ver buiten Friesland.

Toen de windmotoren langzaam plaatsmaakten voor elektrische gemalen, vonden volgende generaties hun weg in de watersporttechniek.

En hoewel de onderneming zich door de jaren heen heeft ontwikkeld en de huidige vestiging in Sneek ligt, blijft de oorsprong onlosmakelijk verbonden met IJlst.

Meer dan honderd jaar vakmanschap, ondernemerschap en familietraditie: dat is de geschiedenis van de Gebroeders Bakker.

Bronnen en historisch materiaal

Voor dit artikel heb ik onder andere gebruikgemaakt van:

  1. Monumenten.nl – Windmotorenfabriek Bakker in IJlst.
  2. Skûtsjehistorie – Scheepswerven en de Gebroeders Bakker.
  3. Bakker IJlst – Geschiedenis van de windwatermolens.
  4. Bakker IJlst – Vijf generaties Bakker.

fout: Beschermd!